Credit: smartboy10 / DigitalVision Vectors / Getty
در دوران کووید۱۹ مردم برای کسب اطلاعات علمی و حیاتی، اقبال و توجه عمومی زیادی به دانشگران و پزشکان نشان دادند. اما ترویج علم خودش یک مهارت مهم است. بنابراین از مروجان علمِ کاربلد در این باره پرسیدیم تا نکات مهم کارشان را برایتان توضیح دهند.
ترویج علم بیشتر از آنکه علم باشد هنر است. هنری که دانشگران و پزشکان و مروجان علم را وادار میکند تا راههایی تازه بیافرینند و ابداع کنند تا به عموم مردم دسترسی پیدا کنند. یک مروج علم خوب پیوندی درست و عمیق بین عامه مردم و دنیای پیرامونشان برقرار میکند.
ترویج علم باید ابزاری باشد برای برقراری ارتباط با مردم، نه اینکه یک کار ذوقی و جانبی فرض شود.
مخاطبتان را بشناسید
موگه ساوِک، دانشگر کلینیکی و مدرس ویروسشناسی پزشکی در دانشگاه سن آندرو اسکاتلند، میگوید مروجان علم لازم است مخاطب هدفشان را شناخته و انتخاب کنند. اگر این کار را بکنند آنوقت شاید این مخاطبانِ هدف همان عامهی مردم باشند یا دانشمندان و پزشکان و متخصصانی دیگر که تخصصهایی متفاوت دارند. مروج علم باید انتخاب کند که میخواهد اطلاعرسانی کند، آموزش بدهد، یا مروری بر یک مورد علمی داشته باشد.
سانجیو باگای، مشاور ارشد طب اطفال در دهلی هند، میگوید: وقتی مخاطب هدفتان را شناسایی کردید بگذارید ترویج علم کار خودش را بکند و سادهسازی محتوا را منطبق بر نوع مخاطب انجام دهید. یک مروجِ علم موفق کسی است که با اتکا به دادهها پیش برود، دقیق باشد، و وقتی دادهای اشتباه باشد شجاعت پذیرفتن خطا را داشته باشد.
توضیح دادن و الهامبخشیدن
کاریشما اس کاوشیک، استادیار دانشگاه ساویتریبا فول پونا، نخستین وبینارش درباره کووید۱۹ برای کودکان را در ۳۱ مارس ۲۰۲۰ برگزار کرد — درست یک هفته پس از آنکه هند به شکل سراسری به قرنطینه فرو رفت. او میگوید: «از توصیف ویروسها شروع کردیم و به پاندمیک رسیدیم، بعد درباره قرنطینه و در نهایت واکسن حرف زدیم.» موج علاقهای که بچهها با موضوع نشان دادند او را واداشت برنامه «گفتگو با یک دانشمند» را راهاندازی کند.
خودتان باشید
با گسترش اطلاعات غلط و گمراهکننده در دوران پاندمیک، مروجان علم وقت زیادی را برای خرافهزدایی صرف کردند. آکیکو ایواساکی، پروفسور ایمنیشناسی در دانشگاه ییل، میگوید برای اینکه حقایقی که مروج علم میگوید باورپذیر باشد، او باید اعتماد عمومی را کسب کند. ساوک میگوید: جامعه گوش شنوایی دارد، پس باید خیلی مراقب آنچه میگوییم باشیم.
مروج علم نباید نگران این باشد که پیغامی خوب یا بد به جامعه بدهد. او فقط باید به درستی آنچه میگوید توجه داشته باشد. و گاهی حقیقت این است که: ما در این باره چیزی نمیدانیم.
تخصص بسازید
سلیم عبدالکریم، پژوهشگر HIV در دانشگاه کاوازولو ناتال آفریقای جنوبی، میگوید برای گردآوری دادههای علمی لازم است که مروج علم به همهی موضوع اشراف و تخصص داشته باشد و پاسخهای درخوری برای «چرا»های ممکن داشته باشد، نه اینکه فقط با «چه»ها سروکار داشته باشد.
به عنوان یک مروج علم، اصطلاحات و تعابیر تخصصی را کنار بگذارید. فهیم یونس میگوید ترویج علم با میزگردهای علمی تفاوت اساسی دارد. مهم است که در فرآیند ترویج علم با نگرانیها و موضوعات مورد توجه عامه مردم مرتبط بمانیم.
دیگران را معرفی کنید
تارا اسمیت، همهگیرشناس از دانشگاه ایالتی کنت، میگوید به جای اینکه خودت را هی در معرض دید قرار دهی خوب است کمی هم سایر مروجان علم و همکاران پژوهشگرت را نشان دهی و بالا ببری. از پلتفرم خود برای بازنشر صدای کسانی استفاده کن که کمتر دیده میشوند.
اجتماعی باشید
شبکههای اجتماعی شیوهی برقراری ارتباطات ما را دگرگون کردهاند و درعین حال علم را بیشتر در دسترس همگان قرار داده است. امروزه رسانههای اجتماعی یکی از ابزارهای موجود در جعبهابزار هر مروج علمی محسوب میشود. کاوشیک میگوید اینستاگرام رسانهی تصویری محشری است اما اطلاعات تند و کوتاه را باید در توییتر منتشر کرد و اجتماعات دوستی و فامیلی را باید به فیسبوک فرستاد.
از رسانههای قدیمی غافل نشوید
عبدالکریم ارزش رسانههای سنتی — مثل تلویزیون — را به خوبی میداند. او میگوید استفاده از تلویزیون برایش مخاطبان بسیار وسیعتری را به ارمغان میآورد. کاوشیک هشدار میدهد که هیچ پلتفرم واحدی نمیتواند جوابگوی همهی مخاطبان باشد.
شنیدن را بیاموزید
فارغ از کانالی که برای ترویج علم دارید، یک مروج علم باید گفتگوکنندهی خوبی باشد و با صبر نظرات مختلف و مخالف را بشنود. کاوشیک میگوید: درگیری و برنامههای تعاملی بسازید، سرعت و ریتم ارائه را مناسب انتخاب کنید، و از همه مهمتر اینکه به مخاطبتان فرصت ارائه دهید و به آنها گوش بدهید. از تکگویی پرهیز کنید.
جانبداری نکنید
عبدالکریم میگوید: من طرفِ علم هستم. یونس هم با او موافق است: استراتژی من این است که حملهی شدید به ویروس کنم و به مواضع سیاسی کمتر حمله کنم. نه به این دلیل که هیچ سوگیری سیاسی ندارم — بلکه به این دلیل که در سیاست هیچ تخصصی ندارم.
به آنچه میدانید بچسبید
در نهایت یک مروج علم لازم است از آنچه میداند و تخصصش را دارد منحرف نشود. اسمیت میگوید این کاری نیست که تکنفره از عهدهاش برآییم، بنابراین فقط به آنچه میدانید و تخصص دارید بچسبید و تنها از مطالعات اصیل و اسناد دست اول استفاده کنید. در موضوع موردنظر باقی بمانید و خیلی سریع بروید سر اصل مطلب.