• زمان : ۱۳۹۶/۹/۱۱،‏ ۲۳:۲۶
  • نمایش : ۱٬۲۵۸ دفعه
  • موضوع : علوم و فنون
وقتی ابرماه رخ میدهد پرسشهای زیادی میتوان پرسید . اینجا به برخی از آنها پاسخ داده ام.

۱-اول از همه ، چه خبر؟

اگر امشب(یا هر وقت دیگری در طول سال) جایی خواندید و یا شنیدید که  ماه بزرگتر از هر وقت دیگری در سال دیده میشود و یا با یک اصطلاح غیر رسمی ولی مرسوم به نام ابر ماه Super Moon روبرو شدید خیلی تعجب نکنید و فکر نکنید که چه اتفاق غیر عادی و  عجیبی رخ داده است.چیز عجیبی نیست.ماه کمی بزرگتر دیده میشود. 

۲- ابر ماه ، ریز ماه:

 ابر ماه  به یک ماه کامل(شب بدر) یا ماه نو(شب اول ماه قمری)گفته میشود  که   فاصله اش تا مرکز زمین از  ۳۶۰،۰۰۰ کیلومتر کمتر شده باشد. در این حالت ماه کمی بزرگتر از معمولش دیده میشود.همین. البته حالت معکوس هم وجود دارد که به آن ریزماهMicro moonمیگوییم در این وضعیت هم فاصله ی ماه تا زمین از ۴۰۵،۰۰۰کیلومتر بیشتر میشود.

۳- کم و زیاد شدن فاصله؟ چرا؟

اما چرا باید فاصله ی ماه تا زمین کم و زیاد شود. قضیه به مسیر حرکت ماه به دور زمین بر میگردد که یک مسیر دایره ای نیست . مسیر حرکت ماه به گرد زمین که به آن مدار میگوییم یک بیضی است . بنابراین بدیهی است که فاصله  اش تا زمین کم و زیاد شود. 

مدار  ماه  بیضی چندان کشیده ای نیست ، یعنی بیشتر از اینکه به یک سیگار برگ شبیه باشد به یک دایره شبیه است . ولی به هر حال بیضی است. ماه در نزدیکترین حالت(تقریبا) ۳۶۴،۰۰۰ کیلومتر(نقطه ی حضیض) و در دورترین حالت(تقریبا) ۴۰۵،۰۰۰ کیلومتر(اوج) تا مرکز زمین فاصله دارد.  همین کم و زیاد شدن فاصله هست که باعث کوچک و بزرگ شدن ماه(اندازه ظاهری اش) میشود. 

۴-چقدر بزرگتر ؟ چقدر کوچکتر؟

وقتی درباره ی کوچک و بزرگ شدن ماه صحبت میکنیم ، واقعا از چه مقدار تفاوت حرف میزنیم؟ ایا مثلا در حالت ابرماه بودن ، با یک ماهِ غولپیکر در آسمان روبرو خواهیم بود؟ بی شک اینطور نیست. به عبارتی ابر ماه تنها ۱۲ تا ۱۴ درصد نسبت به ریزماه بزرگتر است .یعنی بین کمترین و بیشترین اندازه ی ماه ، تنها ۱۲-۱۴ درصد اختلاف هست. چه رسد به اینکه ابرماه را با یک ماه در شبهای معمولی مقایسه کنیم . بنابراین واقعا انتظار دیدن یک ماه بسیار بزرگ  و افسانه ای را در آسمان نداشته باشید.ماه تنها اندکی بزرگتر میشود و به طور معمول با چشم غیر مسلح و چشمانی که تجربه یدقیق رصد نجومی ندارند ، اصلا متوجه چنین تغییر اندازه ای نمیشوید.

۵- نزدیکتر، روشنتر؟

طبیعی است که وقتی میگوییم ماه در حالت ابرماه بودن ، به زمین نزدیکتر است ، روشنتر هم دیده میشود. ولی این هم همچون همان قضیه ی  قبلی، آنقدر نیست که مثلا فکر کنید در شب ابرماه ، ماه بارها و بارها روشنتر از زمانهای دیگر دیده میشود. در زمان ابرماه ،  روشناییش تنها ۳۰ درصد نسبت به زمان ریزماه افزایش میابد و نسبت به ماه بدر معمول فقط ۱۶ درصد روشنتر دیده میشود که خب بازهم برای چشمان غیر مسلح و غیر ماهر قابل تشخیص نیست.

۶-زمستان یا تابستان؟

ابرماه ها در هر وقتی از سال میتوانند رخ دهند اما آنهایی که در زمستانها شکل میگیرند بزرگتر هستند. چرا؟ به این دلیل که در فصل زمستان زمین به خورشید نزدیکتر است و وقتی که در این وقتِ سال ماه در حضیض قرار میگیرد جاذبه ی خورشید آن را بیشتر تحت تاثیر قرار داده و آن را بیشتر به سوی خود میکشد و طبیعتا  به زمین هم نزدیکتر از وقتهای دیگر میشود در نهایت ابرماه های زمستانی کمی(واقعا فقط اندکی) از ابرماههای دیگر بزرگتر میشود.

۷- کشندهای(جذر و مد) قویتر و بزرگتر؟

همه میدانیم که عمده ترین دلیل شکل گیری کشندها  گرانش ماه است  و از آنجایی که  مقدار گرانش با کم و زیاد شدن فاصل تغییر میکند ، بدیهی است فرض کنیم که وقتی به ابرماه میرسیم   و فاصله ی زمین و ماه کم میشود ، کشندها هم قویتر بشوند. بله همینطور است. در زمان ابرماه ،  کشندهای  دریاها به قدار ۵ سانتیمتر افزایش پیدا میکنند. البته این به آن معنی نیست که الزاما آب دریاها فقط ۵ سانتی متر بالاتر یا پایینتر میروند. چون میزان جذر و مدی که میبینیم به خیلی عوامل از جمله شکل دهانه  و بستر دریا هم ارتباط دارد.  

۸- اسم رسمی؟

ابرماه و ریزماه نامهای رسمی و علمی این پدیده نیستند و بیشتر یک نامگذاری عرفی و ژورنالیستی محسوب میشوند که نخستین بار از سوی  ریچارد نول Richard Nolle. روانشناس و  طالع بین آمریکایی در سال ۱۹۷۹ (۱۳۵۸ خورشیدی) استفاده شد.  در علم ستاره شناسی این پدیده ها با نام دیگری شناخته میشوند. ابرماه را  همخطشدگیِ کمینه Perigee-syzygy و ریزماه را  همخط‌شدگیِ بیشینه Apogee -syzygy مینامیم.(همخط‌شدگی یعنی ماه و زمین و خورشید با هم روی یک خط قرار میگیرند. به این حالتها در واژه شناسی نجوم ، مقارنه یا مقابله میگوییم)

۹- رصد کنیم؟

 حتی ستاره شناسان آماتور و حرفه ای هم برای رصد این پدیده فعالیت جدی ای نمیکنند.  مگر آنهایی که بخواهند از یک ابرماه عکسبرداری کنند و  بعد عکسی هم از یک ریزماه بگیرند و آن دو را کنار هم قرار دهند تا به دیگران یا به دانش آموزان و دانشجویان نشان دهند و این دو ماه ریز و درشت راب ا هم در یک قاب نمایش دهند. بنابراین با خیال راحت فردا شب را  در منزل سپری کنید و به مطالعه بپردازید که لطتش دو چندان است..