• زمان : ۱۳۹۶/۶/۶،‏ ۲:۰۱
  • نمایش : ۷۹۱ دفعه
  • موضوع : علوم و فنون
آیا گرانش ماه در شبهای مختلف تغییر میکند و بر ما انسانها تاثیرات متفاوتی میگذارد؟

       در دوران کودکی داستان گرگینه ها برایم جذابیت زیادي داشت؛ آدم هایی که شب هاي مهتابی به گرگ تبدیل می شدند و همیشه هم تصویر جالب و یکتاي آنها، گرگ هایی بودند که در مقابل یک ماه کاملِ بزرگ ایستاده، سرشان را رو به عقب و پوزه شان را رو به بالا میدهند و زوزه میکشند. بعدها هم مطالب زیادي خواندم که مثلا در شب هاي مهتابی، آمار مرگ و میر یا حتی خودکشی بالا میرود. الان که سالها از دوران کودکیام میگذرد، هنوز این مساله را میشنوم؛ گرگ شدن آدمها، خودکشی در شبهاي مهتابی و... به عبارتی انگار این همه نوشته و برنامههاي تلویزیونی تخیلى و... خیلی موثر نبوده یا اینکه زورِ خرافات چربیده است. حالا هم این قصه‌ی ابَرماهِ دوشنبه شب حتما قضیه را پیچیدهتر و جديتر هم میکند. وقتی یک مهتاب معمولی می تواند اثراتی آنچنانی بر آدمیان بگذارد، ماهی به این بزرگی که در ۷۰ سال گذشته نظیرش وجود نداشته، حتما تاثیرات بیشتری دارد!. خب، واقعیت این است که گرانش ماه در حالت بدر و فازهاي دیگرش (مثلا هلال، تربیع و...) تفاوتی با یکدیگر ندارد. یعنی جرم ماه در هر حالت یکسان است و فاصلهاش هم آن قدرها تغییر نمیکند که در میزان جاذبهاش روي زمین تغییري اساسی ایجاد کند. ماه در نزدیکترین و دورترین فاصلهاش (اوج و حضیض) کمتر از ۱۰ درصد تغییر فاصله دارد و این مقدار تغییر فاصله یعنی در میزان جاذبه ماه روي زمین کمتر از یک صدم اختلاف. به عبارتی تغییرات فاصله‌ی ماه و زمین که به خاطر بیضی بودن مدارش ایجاد میشود، تاثیري بسیار جزئی در گرانش آن روي زمین دارد. علاوه بر قضیه ابَرماه، مساله دیگري که خیلی روي آن تاکید می شود، بزرگ بودن ماه هنگام مهتاب است. خیلی از شما این پدیده را دیدهاید؛ مهتاب بر لب افق بسیار بزرگ و تقریبا نارنجی دیده میشود و این توهم براي بسیاري ایجاد میشود که ماه در این حالت پرقدرتتر و موثرتر است! اما واژه همان است، توهم ماه بزرگ. به عبارتی این پدیده که با یک خطاي باصره وا شتباه برآورد اندازه توسط مغز همراه است، باعث می شود فکر کنیم مهتابی که لب افق قرار گرفته بزرگتر از سایر مواقع دیده میشود. در حالی که اندازه گیريهاي علمی و مشاهدات دقیق نشان میدهد اصلا چنین چیزي نیست و ماه همان است که قبلا بوده. اما شاید شما از آن دسته افرادي باشید که به تاثیرات روانی ماه روي انسانها معتقدید. خب درباره چیزي که مبناي علمی ندارد نمی توانم نظري علمی بدهم،اما به آمارها اعتقاد دارم. آمارها نشان میدهد نه تنها تعداد مرگ و میر انسان ها بلکه تعداد وقوع زلزلهها، آتشفشانها و... هم ارتباط معناداري با وقوع ماه بدر ندارد. بیایید با خودمان روراست باشیم. علم شیوه‌ی سرراست و معنیداري دارد. نمیتوانیم با زبان علم و آمار سخن بگوییم، ولی روایتهایمان را از علم جدا کنیم. نمی توانیم هر آماري را با هر موضوعی پیوند بزنیم و نتایج غیرعلمی و ضدعلمی بگیریم.

 

این متن نخستین بار در تاریخ ۲۶ آبان ۱۳۹۵ در روزنامه جام جم منتشرشده است.